Τετάρτη, 20 Μαρτίου 2013

ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ στο περιοδικό thinkfree.gr από την Τέσυ Μπάιλα

 
 
Πασχαλία Τραυλού Γυάλινος Χρόνος
Θα αρχίσω με μια μικρή φράση της Πασχαλίας από το Γυάλινο χρόνο:
Η καρδιά αποφασίζει αυτό που βλέπουν τα μάτια και τα μάτια μπορούν να δουν με χίλιους τρόπους την ίδια εικόνα ανάλογα με τις προσταγές της καρδιάς.
Και παραφράζοντας θα πω ότι κι ένα βιβλίο, ένα λογοτεχνικό έργο διαβάζεται με χίλιους τρόπους ανάλογα με το προσωπικό υπόβαθρο κάθε αναγνώστη, καθώς απαιτείται μια τελική συνεργασία ανάμεσα στον συγγραφέα και στον αναγνώστη για να αποδοθεί το νόημα ενός βιβλίου. Με αυτή τη λογική προσπάθησα να προσεγγίσω το Γυάλινο Χρόνο της Πασχαλίας Τραυλού, για να ανακαλύψω ότι ολόκληρο το συγγραφικό της οικοδόμημα στηρίζεται αυτή τη φορά σε τέσσερις κύριες παραμέτρους.
Ο Γυάλινος χρόνος είναι ένα βιβλίο πολυεπίπεδο και ο ασκημένος αναγνώστης βρίσκει μέσα σ’ αυτό όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν μια πρωτότυπη ιστορία. Η συγκεκριμένη μορφολογική του δομή είναι το κύριο χαρακτηριστικό του, καθώς η συγγραφέας μοιάζει να παίζει ένα παιχνίδι με τον αναγνώστη της. Η βασική ιστορία εξελίσσεται παράλληλα και αλληλένδετα με δώδεκα διηγήματα που εγκιβωτίζονται σ’ αυτήν, για να νοηματοδοτήσουν το κεντρικό της μήνυμα μέσα από μια αντιφατική τεχνική. Γιατί τόσο τα διηγήματα όσο και η κεντρική ιστορία που σαν βασικός ιστός δένει την πλοκή τους είναι μια σπουδαία ελεγεία για τη ζωή ενώ αυτό που στην ουσία πραγματεύονται είναι ο θάνατος. Οι ήρωες των δώδεκα αυτών διηγημάτων ακροβατούν στη σκιά του ενώ υμνούν τη ζωή και ταυτόχρονα τη γεύονται με όλες τους τις αισθήσεις.
Κι ενώ μοιάζει τελικά ο θάνατος να είναι ο βασικός πυρήνας του βιβλίου κύριος πρωταγωνιστής και κεντρικός του άξονας είναι ο χρόνος αφού άλλωστε ο χρόνος είναι αυτός που τελικά πάντα διαφεντεύει την προαιώνια πάλη ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Διαβάζοντας το Γυάλινο Χρόνο της Πασχαλίας Τραυλού έχει κανείς την αίσθηση ότι ακούει κυριολεκτικά τον ήχο ενός ρολογιού να μετράει τις στιγμές και να προσδιορίζει το τέλος που πλησιάζει τόσο για τους ήρωες όσο και για την ίδια την αναγνωστική διαδικασία. Και ο χρόνος πάντα τρέχει, δαπανάται, παρασύρει, σηματοδοτεί, περιορίζει και ταυτόχρονα πάντα χάνεται. Έτσι ενώ η συγγραφέας μάς συστήνει μέσα στις σελίδες αυτού του βιβλίου την Βέρα Δελή, την νεαρή επιτυχημένη συγγραφέα που επιστρέφει στο γενέθλιο τόπο της ως κεντρική ηρωίδα του βιβλίου, επί της ουσίας ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο χρόνος και ο χρόνος ως γυάλινος είναι τελικά τόσο εύθραυστος και γι αυτό τόσο σημαντικός!
Η Βέρα κρύβει μέσα της το μυστικό του δικού της βιολογικού τέλους και υπό το βάρος αυτής της επίγνωσης αποφασίζει να επιστρέψει στη Σαντορίνη, στον τόπο της καταγωγής της, για να αποφασίσει εκεί πως όσος κι αν είναι ο υπολειπόμενος χρόνος της εκείνη θα φροντίσει να μην τον δαπανήσει περιμένοντας απλώς το τέλος αλλά θα τον αρπάξει κυριολεκτικά, μπαίνοντας στη διαδικασία της συγγραφής των δώδεκα διηγημάτων. Κι επειδή όλοι ζούμε σε παράλληλους κόσμους, ο υπολειπόμενος χρόνος για τη Βέρα θα γίνει καθοριστικός όχι μόνο γιατί θα είναι απαραίτητος για τη συγγραφική της διαδικασία αλλά επειδή μια σειρά καλά κρυμμένων μυστικών, οικογενειακών και προσωπικών, θα βρουν την ευκαιρία να βγουν στην επιφάνεια και να ζητήσουν την κάθαρση. Μέσα από τη Βέρα, η Πασχαλία Τραυλού βρίσκει την ευκαιρία και μας μιλάει για την τέχνη, για τη συγγραφή, για τις ενδελεχείς αναζητήσεις της, για τις συνειδησιακές αναφορές της. Χρησιμοποιεί την ηρωίδα της για να μιλήσει για τις δικές της κρυμμένες σκέψεις και να συνομιλήσει με τον αναγνώστη της, δηλοποιώντας του ταυτόχρονα την τεχνική της συγγραφικής της τέχνης.
Αυτό που κάνει όμως το βιβλίο πρωτότυπο και ταυτόχρονα συναρπάζει τον αναγνώστη είναι το γεγονός ότι χάρη στη δομική του συγκρότηση μπορεί κανείς να το διαβάσει με ποικίλους τρόπους. Θέλω να πω ότι μπορεί κανείς να σταθεί και να διαβάσει μεμονωμένα δώδεκα διηγήματα ή μια κεντρική ιστορία παρακάμπτοντας τα. Και σε κάθε περίπτωση μπορεί, οποιαδήποτε στιγμή, να διαβάσει ένα διήγημα και να ξαναγυρίσει σ’ αυτό όποτε θέλει, ίσως λόγω χρόνου να διαβάσει κάτι μικρότερο, αυτοτελές ωστόσο και εξίσου σημαντικό με ολόκληρο το μυθιστόρημα.
Μια ακόμη παράμετρος του βιβλίου είναι η παρουσία του έρωτα. Πρόκειται για τον έρωτα ως στοιχείο και απαραίτητο παράγοντα μιας προσωπικής αναγέννησης. Η συγγραφέας δείχνει για άλλη μια φορά με το έργο της και τη χρήση των συμβόλων που επιλέγει ότι ο έρωτας μπορεί να είναι ένας παράγοντας εξιλέωσης και ανάτασης πνευματικής, μια δομή δυναμικής ανασύνθεσης και έχει την ικανότητα να αποσυνθέτει τη φθορά έστω κι όταν το αναπότρεπτο βιολογικό τέλος συντελεστεί. Και το ερώτημα που κυριαρχεί στο βιβλίο είναι αν τελικά καταφέρνει να σβήσει ακόμη και τον ίδιο το χρόνο σ’ αυτή την προαιώνια πάλη.
Ζωή-θάνατος, έρωτας-χρόνος. Κι όλα μαζί οδηγούν στην αποδόμηση της φθοράς, στην αναγέννηση της ζωής. Αυτές είναι οι πρωταρχικές παράμετροι του βιβλίου και πάνω σ’ αυτές οικοδομείται το μυθιστόρημα.
Όποιος έχει διαβάσει κι άλλα βιβλία της Πασχαλίας Τραυλού θα δει ότι τρέφει πάντοτε μια αγάπη για τη χρήση συμβόλων στο έργο της. Συνήθως πρόκειται για ένα αντικείμενο, ένα πουλί ή ένα ζώο.  Άλλοτε συμβολίζεται η ελευθερία να καλπάζει στη χαίτη ενός αλόγου κι άλλοτε να φυλακίζεται στα σπασμένα φτερά ενός αετού. Το συγκεκριμένο βιβλίο όμως βρίθει κυριολεκτικά συμβολισμών. Μια κούκλα, ένα ρολόι, ένας κόμπος, μια μαριoνέτα, ένα κουμπί, μια θεατρική σκηνή, ένα βιολί ή ένα τρένο μερικές επιστολές και αμέτρητα άλλα συμβολίζουν εκφάνσεις της ζωής και τον τελικό της θρίαμβο.
Αξιοσημείωτες είναι ωστόσο και οι ανατροπές του βιβλίου που δένουν περισσότερο την πλοκή και λειτουργούν ως αρμοί σύνδεσης της αναγνωστικής ισορροπίας, συνδέοντας τα διηγήματα και παράλληλα ορίζοντας μια ιδιαίτερη και πρωτότυπη αφηγηματική τεχνική. Και παντού αναφορές σε σημαντικά έργα τέχνης κάθε μορφής. Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος του βιβλίου άλλωστε που συνειρμικά μας παραπέμπει στο έργο Γυάλινος κόσμος του Τένεσι Ουίλιαμς.
Αν σταθεί διαχρονικά κανείς στο έργο της Πασχαλίας Τραυλού θα δει ότι ένα από τα στοιχεία που την έλκουν να επεξεργάζεται, και δεν φοβάται καθόλου να αντιπαρατίθεται μαζί τους είναι η ψυχολογική σκιαγράφηση των ηρώων. Η συγγραφέας αρέσκεται να βυθίζεται μέσα στα μύχια της ψυχής των ηρώων της και να προσεγγίζει εκφραστικά  τα συναισθήματά τους. Κύριο μέλημα της είναι η ψυχογράφηση των ηρώων, τόσο των κεντρικών όσο και των δευτερευόντων, οι οποίοι κινούνται δορυφορικά γύρω τους και συνεπικουρούν στην κίνηση των μοχλών εκείνων που κινούν την ιστορία.
Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα της γραφής της είναι η αγάπη της για την ελληνική γλώσσα και την ακρίβεια στην απεικόνιση των πραγμάτων. Άλλοτε επιλέγοντας μια εκφραστική δυναμική, απαλλαγμένη από εξεζητημένο βερμπαλισμό που ρέει κι άλλοτε αποφθεγματικό λόγο η συγγραφέας προκαλεί τον εντυπωσιασμό με τη λεκτική επιλογή της, χωρίς να κουράζει. Ο γλωσσικός πλούτος αισθητοποιεί τις περιγραφόμενες εικόνες και η διαδικασία αυτή επιτρέπει στον αναγνώστη να συσχετίσει τη λέξη με την εικόνα και να διεγερθεί η  φαντασία του.
            Κοινός τόπος στη βιβλιογραφία της Πασχαλίας Τραυλού αποτελεί ένα ιδεολογικό φάσμα που περιλαμβάνει τόσο κοινώς αποδεκτές ηθικές αρχές όσο κι ένα αυτόνομο ηθικό σύστημα που διαμορφώνουν οι ήρωές της, σπάζοντας τα τετριμμένα ηθικά όρια. Η λύτρωση που ακολουθεί στο τέλος κάθε βιβλίου είναι προϊόν μιας εσωτερικής δόνησης που προκαλείται στον αναγνώστη κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης και της συνειδησιακής φόρτισης. Κάθε βιβλίο άλλωστε αποτελεί έναν ιδιαίτερο μικρόκοσμο, στον πυρήνα του οποίου κινείται ένας ολόκληρος κόσμος αξιών, με κορυφαία στο Γυάλινο Χρόνο την αισιοδοξία.
Όλα αυτά τα στοιχεία αποτελούν τον ιστό της γραφής αυτού του βιβλίου που η Πασχαλία Τραυλού καταθέτει σ’ αυτή την περίοδο της συγγραφικής της ζωής. Και σκηνοθετεί ένα ταξίδι στο κόσμο της γραφής αυτής για να δώσει τον αναγνώστη τη δυνατότητα ξανά να μπει μέσα σ’ αυτόν κι εκεί να συνομιλήσει μαζί της. Άλλωστε όπως είχε γράψει στο βιβλίο της Οι εραστές της Γραφής: «Εραστής της γραφής είναι αυτός που περπατάει συνομιλώντας με τον ήρωα του, εκείνος που κρατάει συνεχώς σημειώσεις στο κουτί των τσιγάρων του, εκείνος που ατενίζει τον ορίζοντα χωρίς να βλέπει ό,τι υπάρχει στην ευθεία των ματιών του αλλά ό,τι εκτυλίσσεται στο άδυτο της ψυχής του. Τα ψέματα και οι αλήθειες, τα προσωπεία των ηρώων και των δημιουργών, οι συνειρμοί και τα σύμβολα, οι πληγές και τα οράματα, το φως και το σκότος, οι ιδέες που γίνονται λέξεις και οι λέξεις που φιλοτεχνούν «κοστούμια» ιδεών παίρνουν μια θέση στη χορεία αυτών των στοχασμών, προκειμένου να δώσουν κάποια εξήγηση για τον μεγαλειώδη όσο και ψυχοφθόρο έρωτα της γραφής».
 
 
 

Δεν υπάρχουν σχόλια: